زندگی نامه مختصر

عبداله ناصری طاهری/ دکترای تاریخ
• عضو هیأت علمی دانشگاه الزهراء «گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی»
• حوزه تخصصی: تاریخ اسلام در قرون میانه «مغرب اسلامی، جنگهای صلیبی، سلاجقه، اسماعیلیان و فاطمیان»
• عضو انجمن مطالعات جنگهای صلیبی و شرق لاتین (SSCLE) در امریکا
• عضو همکار در پژوهشگاه حوزه و دانشگاه
• عضو انجمن ایرانی تاریخ
• عضو شورایعالی بنیاد آزادی، رشد و آبادانی ایران (باران)
• عضو مؤسس مؤسسه بین المللی گفتمان توسعه انسانی
• عضو هیأت مدیره و نایب رئیس مرکز بین المللی اسلام و جهانی شدن
• عضو شورای تحریریه و سردبیر بین المللی العلوم الانسانیه «دانشگاه تربیت مدرس»

"اثری جدید درباره جنگ های صلیبی"

کتابThe new consise History of the crusades  تالیف پروفسور توماس مادن استاد دانشگاه سن لوئی امریکا با عنوان "نگاهی نو و فشرده به تاریخ جنگ های صلیبی" مشترکاً توسط اینجانب و خانم اکرم کرمی به فارسی برگردان و از سوی نشر علم منتشر شده است.
این کتاب تالیف شده در 2006 م است.
آنچه در پی می خوانید مقدمه مترجم بر ترجمه فارسی آن است:
جنگ های صلیبی که در پایان قرن پنجم هجری / یازدهم میلادی در صفحات شرقی مدیترانه رخ داد ، از فصول مهم تاریخ « اسلام » و « غرب » است . این تهاجم غربی که با داعیه آزادسازی سرزمین مقدس و هموار سازی زیارت قبر مسیح صورت گرفت ، در ظاهر با برانگیختن احساسات دینی مسیحیان اروپا و در باطن با انگیزه های متعدد سیاسی ، اقتصادی و اجتماعی فصل جدیدی برای مناسبات آتی اسلام و مسیحیت تعریف کرد . این واقعه که طرفین را دوسده به خود مشغول کرد ، آثار متعددی در اطراف مدیترانه و متعاقب آن در دو جغرافیای اسلام و مسیحیت بر جای گذاشت . آثاری که باید در « اثری » جداگانه به آن پرداخت .
اما دستاوردی که بیش از همه باید مورد مداقه قرار گیرد ، نگاه غربیان به « دیگر بودگی »                           - Otherness - مسلمین است که از آن پس در اندیشه مسیحی حاکم شد . کتمان نمی کنیم که حتی پیش از رخداد «جنگ صلیبی » ، « اسلام بینی » مسیحیان اساساً مخدوش بوده و تحت تأثیر کسانی چون یوحنای دمشق John of  Pamascus -   - در قرن هشتم میلادی یا شاگردش تئودور ادسایی -   - Theodorus of Edesa   و در ادامه آن القائات جنبش اروپایی « بازپس گیری » - Reconquista -  در اسپانیا قرار گرفته ، اما بدون تردید این نگرش پس از « جنگ صلیبی » اوج گرفت ، ادامه یافت ، و به همراه نگرانیهای ناشی از «فتح قسطنطنیه » بدست ترکان عثمانی به عصر رنسانس منتقل شد .
اما آنچه مهم تر است ، طرح دوباره اندیشه « جنگ صلیب » در مغرب زمین پس از واقعه یازدهم سپتامبر است .
آن انباشت تاریخی در ذهن انسان غربی و این حادثه « مبهم و غیر مکشوف » باعث شد طرح موضوع جنگهای صلیبی  در دستور کار صاحبان اندیشه و رسانه در اروپا و امریکا قرار گیرد و این واژه و مفهوم بیش از پیش تکرار شده و درباره آن  گفته و نوشته شود . از جمله یکی از اثرگذارترین این افراد در مغرب زمین (امریکا) پروفسور توماس  مادن – THOMAS F.MADDEN -  رئیس بخش تاریخ دانشگاه سن لوئی امریکا و مدیر مرکز مطالعات قرون وسطی و رنسانس در همان دانشگاه است . وی دانش آموخته دانشگاه الینویز ، عضو «انجمن مطالعات تاریخ جنگهای صلیبی و شرق لاتین» امریکا و یکی از متخصصان بنام جنگ صلیبی است . وی پس از واقعه یازده سپتامبر به عنوان مشاور تاریخی جنگهای صلیبی مرجع بسیاری از سیاستمداران و مقامات امریکایی و رسانه های فراگیر غربی بوده و در چند سال گذشته چهره معروف رسانه ای شده است .
کتاب معروف او با نام – The New concise History of the crusades -  در سال 2006 در امریکا منتشر و در مدت کوتاهی به چند زبان ترجمه شده و اینک برگردان فارسی آن با نام « نگاهی نو و فشرده به تاریخ جنگهای صلیبی » پیش روی خوانندگان عزیز فارسی زبان است . او که به نظر اینجانب ، در حوزه جنگ های صلیبی بیشتر از هرکس تحت تأثیر برناردلویس – Bernard Lewis -  است و با توجه به میزان اثر گذاریش در چند سال گذشته و مشی تلفیقی دوگانه « علمی – رسانه ای » اش باید برنارد لویس دوم نامیدش ، فردیست هرچند در مقایسه با بسیاری از خاورشناسان غربی کمتر متعصب ولی کم آشنایی او با عمق اسلام و تاریخ آن باعث شده که پیامبر اسلام ( ص ) را به عنوان تاجر موفقی که توانست دینی رقیب مسیحیت تأسیس کند ، یاد می کند و همانند برنارد لویس نگرش شخصی وی به مفاهیم و واژگان حقوقی و تاریخی اسلام مانند « دارالحرب » و « دارالاسلام » حوزه جغرافیایی غیر اسلامی را ساحت دارالحربی دانسته که از نظر مسلمین باید فتح شد . توماس مادن در این کتاب که به زبانی روان و ساده و به منظور فهم عمومی غربیان تهیه شده وضعیت مسیحیان در فلسطین قرن پنجم هجری / یازدهم میلادی را اسف بار دانسته و از اطلاعات تاریخی تاریخ پژوهان مشهور غربی مانند جاناتان رایلی اسمیت – J.Riley smith – و استیفن رانسیمان  Steven Runciman – – تاثیر گرفته است . او همچنین با حساسیت نسبت به ترکان عثمانی ، منازعات آنها را با اروپائیان در ادامه جنگ های مشهور صلیبی می داند و معتقد است، هم اسلام گرایان معاصری چون اسامه بن لادن درصدد بازخوانی سلسله نبردهای تاریخی به نام « جنگ های صلیبی » هستند و هم اروپائیان و اسپانیائیها با الهام از « جنگ صلیبی » به فتح سرزمین جدید – قاره امریکا – همت گماشتند تا مردم بیگناه آن قاره را از ددمنشی سرخپوستان آزتک – Aztec -  نجات دهند . از نکات قابل توجه و نقاط ضعف نویسنده بعضاً مبالغه گویی‏هاست. مانند آنچه به ویران‏گریهای مسلمین تعبیر می کند و یا تعداد کشته شدن افراد ارتش صلیبی آلمان در جنگ دوم (صص129و376-379 متن) و ظاهراً غافل از این نکته که اگر حادثه مبهم یازده سپتامبر حتی از سوی گروهی از مسلمانان افراطی شکل گرفته باشد نتیجه یا عکس العمل طبیعی رفتار استعمارگرایانه امریکا و اروپا و دفاع تاریخی آنها از صهیونیزم است. نه آنکه این پدیده اعلان جنگی با مردم مسیحی جهان باشد. باور غلط او در این موضوع که همیشه مذهب عامل جنگ وحشت بار بوده است (ص 16 متن) ادامه همان نگرش نادرست تاریخی بسیاری از شرق شناسان کلاسیک است.

خلاصه در یک کلام می توان گفت از نظر توماس مادن تحولات امروز در مناسبات مسلمین و مسیحیان تحت تاثیر جنگ های صلیبی و با بیان سربسته ، چهره امروز این روابط ، استمرار و ادامه یا بازخوانی جنگ صلیبی است . بی تردید نسل جوان اروپایی و امریکایی از این نوع قلم ها ، ضرورت برخورد با مسلمین را فرا می گیرد . ترجمه این کتاب اثرگذار که البته به معنای تایید دیدگاه نویسنده نیست از این رو با اهمیت نمود که ایرانیان و هموطنان عزیز به عنوان صاحبان نظریه جهانی « گفت و گوی تمدنها » که به همت رئیس جمهور محبوب وقتشان – جناب آقای سید محمد خاتمی – ارائه و پذیرفته شد ، باید این واقعه مهم تاریخی را بیشتر بشناسد . صاحب این قلم با همراهی تعدادی از همکاران دانشگاهی اش و نیز با مساعدت عزیزان دیگری خارج از دانشگاهها همتی کرده و قصد دارد از رهگذر ترجمه و پژوهش آثار، حجم اطلاعات تاریخی درباره جنگ های صلیبی به زبان فارسی را افزایش دهد تا این بخش مهم از تاریخ اسلام و مسیحیت دقیق تر شناخته شود . در پایان از همکار دقیق و پر تلاش سرکار خانم اکرم کرمی که بازگردان اولیه را برعهده داشته اند و نیز از بنیاد فرهنگی اجتماعی نونژاد و مدیریت محترم آن – مهندس حمید نونژاد – که در پشتیبانی درازمدت این طرح بذل مساعدت کرده و نیز از ناشر عزیز سپاسگزاری می کند.

 

"مقدمه ای بر اندیشه سیاسی اسماعیلیه"

تجدید نظر شده تفصیلی مقاله ای است که در سال 1369-1370 و به مناسبت شرکت در یک سمینار تاریخی با عنوان شیعه در گذر تاریخ در استانبول ترکیه تهیه شده بود.
این مختصر در سال 1379 و از سوی انتشارات "خانه اندیشه جوان" که اینک به علت مهاجرت صاحبان آن به فرنگ تعطیل و یا منحل شده است، عرضه شده است.

"مقدمه ای بر تاریخ مغرب اسلامی"

این کتاب درسنامه تاریخ اسلام در شمال آفریقا و اندلس است که در دو مقطع کارشناسی و دکتری رشته های تاریخ و تمدن اسلامی و تاریخ اسلام در دانشگاههای الزهراء ، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) ، واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی تدریس و نهایتاً به صورت کتابی مستقل از سوی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه چاپ شد. این کتاب دویست صفحه ای با دو بخش شمال آفریقا و اندلس پیش روی خوانندگان است.

"فاطمیان در مصر" ، "دولت ایوبیان" ، "دولت سلجوقیان"

این سه کتاب از طرح جامع دولتهای مسلمان پژوهشگاه حوزه و دانشگاه (وزارت علوم، تحقیقات و فناوری) است.

اولی حاصل پژوهش نویسنده است.

کتاب دوم از دکتر محمد سهیل طقوش استاد تاریخ اسلام دانشگاه بیروت و از شاگردان محمد عبدالله عنان مورخ برجسته مصری است.

سومین تألیف (دولت سلجوقیان) از دکتر احمد کمال الدین حلمی استاد دانشگاه کویت است که با حذف و اضافاتی و با همراهی محقق اندیشمند استاد حجت الله جودکی و خانم فرحناز افضلی به فارسی برگردان شده است.

"الرحاله المسلمون فی العصور الوسطی"

تألیف دکتر زکی محمد حسن استاد برجسته تاریخ اسلام در دانشگاه قاهره که از ایران دوستان و فارسی دانان عرب شریف بود که با نام جهانگردان مسلمان در قرون وسطی (نشر رجاء) و جهانگردان مسلمان در دوره میانی (نشر جلوه پاک) به فارسی برگردان و به همراه پاورقی چاپ شده است.

"تاریخ جنگ های صلیبی ترجمه الاعلام و التبیین فی خروج الفرنج املاعین علی دیار المسلمین"

نوشته فردی به نام احمد بن علی الحریری معروف به ابن حریری متوفای 926 ق است. که به صورت گاهشمار و کرونولوژیکال نوشته است.

کارل بروکلمان در "تاریخ الادب العربی" علاوه بر این کتاب، اثر دیگری به نام "منتخب الزمان فی تاریخ الخلفاء و العلماء والاعیان" به ابن حریری نسبت داده است.

ناشر: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی (چاپ سوم)

"مقدمه ای بر تاریخ سیاسی اجتماعی شمال افریقا از آغاز تا ظهور عثمانیها"

همانطور که از نامش پیداست به اجمال و در دو فصل تاریخ سیاسی اجتماعی مصر و مغرب در دوره اسلامی را بحث کرده است. این کتاب که در سال 1375 ش منتشر شده است نتیجه پژوهش سه ساله به همراه سفر به سرزمینهای مورد بحث است.

این کتاب ضمیمه ای نیز با عنوان کتابشناسی تاریخ شمال افریقا دارد.

ناشر کتاب سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بوده است.

"ارض البرکان"

برگردان عربی سلسله مقالاتی است که با نام سرزمین آتشفشان در سال 1362 در ایران چاپ شده بود. این کتاب که در بیروت به طبع درآمده دستاورد سفر کوتاهی از نیکاراگوئه در امریکای لاتین در سال 1361 است.

ناشر: دارالتعارف للمطبوعات- بیروت- لبنان

سلسله جغرافیای اسلام

مختصری از تاریخ مدن (شهرها) اسلامی است که برای نخستین بار در سالهای 66 و 67 عرضه شد. این مجموعه که فقط سه بخش بعلبک، حلب و بیت المقدس آن به چاپ سپرده شد طرح شاهی بود که به علت ورود مؤلف به عرصه ای دیگر نوشتاری متوقف شد. امید است جلد چهارم آن با نام "قاهره شهر پرفروغ" نیز تکمیل و ارائه شود.

این دو کتاب توسط انتشارات سروش چاپ شده است.

تاریخ گسترش اسلام در شمال افریقا و اروپا از آغاز تا سقوط اندلس

درسنامه ای است که چند فصل تحصیلی گروههای تاریخی در دانشگاههای کشور تدریس و سپس چاپ شد.

این کتاب توسط مؤسسه انتشاراتی ایران چاپ شده است.

در مقام محو

رفیق شفیق عتیق ما- جناب مستطاب آقای سید محمد مهدی شاه حسینی رئیس سازمان دانش آموزی کشور در دولت اصلاحات- که مبتکر کاروان های دانش آموزی حج عمره و تمتع در کشور بود، از این حقیر خواست تا راهنمای مختصر تاریخی برای حاجیان دبیرستانی تهیه کنم.

در مقام محو تاریخ مختصر مکه و مدینه است و مجرای دستور ایشان بود.

ناشر این کتاب "انتشارات سنا" می باشد.

"نقش اسماعیلیان در جنگ های صلیبی"

اختلافات سیاسی بعد از درگذشت پیامبر(ص)، خود موضوع اساسی منازعات فکری و کلامی در قرون بعدی شد. همچنین آشنایی مسلمانان قرون نخستین با اندیشه ها و آئین های تازه، سؤالات جدیدی به ذهن متبادر کرد. به گونه ایی که بخشی از آحاد جامعه نسبت به بعضی از بنیان های اسلام شک و شبهه ایجاد کردند و گروهی از مردم که به دور از هر گونه منازعه فکری و سیاسی، روح معنویت را در خود تقویت کردند و در مسیر بزرگداشت «تصوف» دل خوش کردند، عموم مسلمانان با اقبال به دو حوزه فکری «کلام» و «فقه سیاسی»، اختلافات سیاسی را دنبال و تشدید کردند. اکثریت جامعه اسلامی با الهام از ماجرای «سقیفه» و وجوب «اجتهاد» در مقابل «نص» هر نوع حاکمیت اجماعی را تأیید کرد. اقلیت جامعه نیز با رد این نظر و در پرتو نصوص «دینی» و «نبوی» اعتقاد به «امامت» را پذیرفت. از نیمه قرن پنجم که این دیدگاه ها و نظریه ها در قالب کتب و رسائل تدوین و دست به دست شد و در کنار دو خلافت مدعی در بغداد و قاهره، دو دولت رقیب سلجوقیان و اسماعیلیان با «درفش و دینار» و «برهان و برداشت» به ترویج و تحکیم این نظریه ها همت گماشتند، بر گسترش دامنه بحران های داخلی افزوده شد و حکومت های توجیه گر دو نظریه، دغدغه بقای خویش را بیش از پیش نمایان کردند. به حدی که در هجوم گسترده صلیبی ها به صفحات شرقی جهان اسلام مروجان نظریه نخست، دولت های طرفدار دومین دیدگاه را بیش از صلیبی ها دشمن داشتند. از سوی دیگر اسماعیلیان- اعم از مستعلویان و نزاریان - که شاخص ترین بخش گروه دوم بودند با تکیه بر فلسفه «انسان شناسی» و «جهان شناسی» خود، کتاب «اندیشه سیاسی» را حکیمانه نوشتند و با اثرگذاری جدی بر فکر و اندیشه مردم، جغرافیای سیاسی- اجتماعی را بر هم زند. اینان به علت وجود دوره یکصد و پنجاه ساله نخستین که در منابع اسماعیلی از آن به «دوره ستر» و در منابع استشراق به «دوره کمون» تعبیر شده و آمیختگی «واقعیت تاریخی» با «اسطوره»، «افسانه» و «حدس» از مشخصات آن است، بیش تر از سایر فرقه ها محل مناقشه واقع واقع شده اند.

از سوی دیگر ابتکار عمل بخشی از جامعه اسماعیلی- نزاریان- در مقابله با مخالفان فکری و سیاسی خود به وسیله ترور باعث شد تا نگاه خصمانه اکثریت جامعه اسلامی به آنان تقویت شود، به حدی که نقش تاریخی این فرقه در جغرافیای اسلام به شایستگی دیده نشود؛ از جمله نقش تاریخیشان در جنگ های صلیبی.

شرق شناسان نیز این واقعیت تاریخی را کتمان کردند. زیرا اولاً خود در طول جنگ های صلیبی با ترور پادشاه صلیبی بیت المقدس و فرزند حاکم صلیبی انطاکیه و... به دست اسماعیلیان از این حربه آسیب دیدند، ثانیاً اساس فعالیتهای خاورشناسی و اسلام شناسی آنان با تکیه بر منابع اهل سنت شکل گرفته بود. ارائه تصویر خشن از نزاریانبه عنوان جریان ملحد و بی دین و شاخ و برگ دادن به عقاید و خیال پردازی درباره هویت تاریخی آنان، نگرش تاریخی ایشان را بیش تر مغشوش کرد. اگر بپذیریم که خاستگاه نخستین این فرقه اگرچه در خارج از ایران بوده ولی رشد و نمو آن و بالیدن حکمت و فلسفه اش در جغرافیای ایران شکل گرفته،و از اواخر قرن پنجم تحولات اساسی اسماعیلیه با ایران مرتبط بوده،انگیزه گزینش موضوع پژوهش روشن تر می شود. این پژوهش بر یک فرضیه مبتنی است که خود بر سه تئوری استوار است.

«به علت دیدگاه خاص دو مکتب اهل سنت و استشراق، نقش تاریخی اسماعیلیان، اعم از مستعلویان و نزاریان در جنگ های صلیبی کتمان شده است». به عبارت دیگر اولاً با جستجو در میان اوراق تاریخ، نقش اسماعیلیان روشن می شود. ثانیاً اسماعیلیان مستعلوی به عنوان یک واحد قدرتمند سیاسی در مصر و بر اساس اعتقاد و اندیشه دینی خود با صلیبی ها جنگیدند و تا زمان انقراض خلافتشان با صلیبی ها مسامحه نکردند. ثالثاً نزاریان شام که به پشتوانه دولت اسماعیلی الموت فعالیت می کردند، به عنوان یک اقلیت در محاصره، مناسبات خود با صلیبی ها را بر مبنای «حفظ و بقا» تعریف کرده اند.

این تحقیق در چهار بخش تدوین شده است: در بخش اول مدرسه تاریخ نگاری اسلامی و غیراسلامی بررسی شده است. شناخت عقاید و سیر تاریخی غرقه اسماعیلیه به عنوان پیش درآمد شناخت نقش اجتماعی و سیاسی آنان در تاریخ اسلام ضرورت دارد. به این مهم در بخش دوم عنایت شده است. پدیده شناسی جنگ های صلیبی در سه فصل زمینه ها، وقایع و پیامدها محتوای بخش سوم پژوهش است و بالاخره در بخش چهارم و اصلی کتاب نقش اسماعیلیان مستعلوی و نزاری در جنگ صلیب تبیین شده است.

این کتاب از سوی انتشارات ققنوس و در سال 1387 منتشر شده است.

"گاهشمار اسلام و ایران"

کرونولوژی یا گاهشماری تاریخ در حوزه تمدن اسلامی سابقه طولانی دارد. از آغاز که تاریخنگاران مسلمان به تدوین تاریخ بر اساس «حولیات» یا «ترتیب زمان» مبادرت کردند در واقع گاهشماری تاریخی را پدید آوردند. اما امروز مراد از گاهشماری، آن دسته از کتبی است که بر اساس زمان، و به ترتیب تاریخ، وقایع مهم را به اختصار ثبت کرده باشد. یکی از قدیم ترین و مشهورترین این نوع گاهشماری ها، کتاب «تقویم التاریخ» نوشته مصطفی چلبی معروف به حاجی خلیفه از مورخان قرن یازدهم ق در دربار عثمانی است. این تاریخنگار ترک عثمانی بیشتر به حوادث حوزه عثمانی (آسیای صغیر)، عراق، ایران و عربستان توجه داشته، وقایع و رخدادهایی مهم را تا سال 1058 ق گرد آورده و در بعضی از نسخه های ترجمه شده به فارسی که مترجم ناشناخته ای دارد ذکر حوادث تا سال 1085ق ادامه داشته است. وقایع السنین والاعوام نوشته سید عبدالحسین خاتون آبادی رخدادهای مهم را از آغاز خلقت بشر تا سال 1195 ق گردآورده و بیشتر به حوادثی توجه کرده کرده که از نظر سال و ماه به تصریح مورخان قید شده باشد.

فهرس التواریخ تألیف رضا قلی هدایت که بیشتربه سبک تاریخنگاری های عمومی مختصر نوشته شده (مانند تاریخ حلب نوشته عظیمی تاریخنگار شیعه شام در قرن ششم هجری) یکی دیگر از گاهشماری هاست.

کرونولوژی مختصر جهان اسلام تألیف تاریخنگاری ترک پروفسور کمال تیکین و فائق رشید حوادث دوره اسلامی را به اختصار ولی دوره عثمانی را مفصل تر اشاره می کند.

تقویم تاریخی فرهنگی هنری دوهزاروپانصد سال شاهنشاهی ایران یکی دیگر از گاهشماری های زبان فارسی است که با انگیزه تبلیغاتی جشنهای دوهزاروپانصد ساله شکل گرفته و کمتر مستند و تحقیقاتی بوده است و بیشتر بر حوادث سیاسی با تکیه بر شاهان نوشته شده است.

در سال های اخیر نیز تاریخنگاران معاصر کتابی با نام ازمنه التاریخ الاسلامی تدوین کرده اند. در این گاهشمار که از سال اول هجری شروع شده و فعلاً تا سال 1250ق آن را در برمی گیرد، وقایع تاریخی، حوادث نظامی و وفیات را در سه حوزه مستقلگرد آورده است. این مجموعه توسط دکتر عبدالسلام ترمامینی استاد حقوق دانشگاه کویت گردآوری و از سوی دکتر شاکر مصطفی و دکتر احمد مختار العبادی دو استاد برجسته تاریخ اسلام بازبینی شده است.

نکته مهم اینکه در مجموعه های مذکور اساساً به تاریخ تشیع کمتر و یا هیچ و به تاریخ ایران نه چندان جامع توجه شده است. براین اساس از بیش از ده سال قبل تصمیم به تهیه گاهشماری مفصل تر از آنها که ذکرشان رفت گرفته شد. خصوصاً آن که بیان حوادث تاریخ تشیع ضروری و مهم می نمود.

این گاهشمار حاصل پژوهش و مطالعه چند سال است که با مشارکت گروهی از تاریخ پژوهان و دانشجویان تاریخ تدوین و به همراه شجره نامه، نمودار سلسله های حکومتی و اطلس تاریخی اسلام و ایران ارائه شده است. پژوهشگران این گاهشمار بر این اهتمام بوده اند تا با استناد به تاریخ مشهور و صحیح، وقایع را تنظیم کنند. «گاهشمار اسلام و ایران» متضمن وقایع مهم سیاسی و اجتماعی و فرهنگی جهان اسلام و ایران با ایجاز و اختصار است. چرا که نسبتاً مبسوط حوادث کتاب را به چند مجلد می کشاند و پژوهشگران و مسئولان انتشارات روزنامه ایران بر این بودند که لااقل ویرایش اول گاهشمار چنین نباشد. ذکر این نکته ضروریست که در حوادث تاریخ معاصر آنچه بیشتر برای مردم مأنوس و مسموع بوده نقل شده و برای تتمیم و تکمیل آن باید به گاهشماری های متعدد معاصر مراجعه کرد. این گاهشمار از بعثت پیامبر آغاز و به سال 1399ق که مقارن ظهور جمهوری اسلامی ایران است ختم شده و فقط به یک واقعه مهم از سال 1400ق اشاره کرده است.

این کتاب توسط مؤسسه انتشاراتی ایران و در سال 1384 چاپ شده است.