این مقاله به بررسی آزار یهودیان ساكن كرانه رودخانه راین از سوی صلیبی ها در سال 490 ﻫ/1096 م پرداخته است. نویسنده سعی دارد علل یهود آزاری صلیبی ها در مسیر حمله به سرزمین های اسلامی شرق مدیترانه و جزئیات واقعه را از نگاه خاخام یهودی الیعازربن ناتان بررسی کند .
البته کینه مسیحیان نسبت به یهودیان به قرون قبل از روزگارجنگ صلیب می رسد. آن زمان که صفحات شرقی مدیترانه کانون تحولات مذهبی ، انشعابها و منازعات درون دینی مسیحیت بود و در آن حین که درگیریهای فرق جدید با دولت روم شرقی در جریان بود، یهودیان نیز ضمن آنکه مورد آزار و اذیت دولت مسیحی قرار می گرفتند ، از آزار مسیحیان نیز فروگذار نبودند و همیشه برای دولت روم خطری به شمار بودند . به عنوان مثال نقش آنها در سقوط اورشلیم ( بیت المقدس ) بدست ساسانیان در اوایل قرن هفتم میلادی به قول رانیسمان نه از یادها رفته و نه هرگز بخشوده شده است. این واقعه و مهم تر از آن نقش یهودیان در قتل حضرت عیسی ، رؤیای انتقامی بود که باید تعبیر می شد . اینک که بسیج عمومی مغرب زمین با تحریک پاپ و کلیسا آغاز شده و نیاز به منابع مالی در جنگ پر هزینه صلیبی دغدغه اصلی آنها است و پول فراوان یهودیان رباخوار ساکن مسیر حرکت صلیبی خیره کننده است ، حافظه تاریخی یک بار دیگر مرور شده و آهنگ انتقام با هر انگیزه نواخته می شد . آنچه مسلم است صلیبی ها در مسیر حرکت به مشرق زمین در چند شهر در کرانه رودخانه راین یهودیانی را کشته و اموالشان را مصادره کرده اند . اما کمیت و کیفیت این واقعه همیشه از سوی مورخان یهودی مبالغه شده است .
لذا پژوهشگر این موضوع با چند مشكل روبروست. اختلاف منابع اصلی مورخان صلیبی و سفرنامه نویسان یهودی، مبالغه در تعداد كشته شدگان یهودی آن هم در روزگاری كه سرشماری دقیقی صورت نگرفته است . این مقاله که یک بررسی مجمل ولی مستند است این مسأله را تحلیل کرده است . تاریخنگاران یهودی اصرار بر مبالغه گویی درباره كشتگان یهودی بدست صلیبی ها دارند تا ددمنشی آنان را به نمایش بگذراند و نسل های آینده یهود آنچه را بر پیشینیانشان رفته فراموش نكرده و همیشه عبرت بگیرند. ما با مطالعه تاریخ روزگار جنگ صلیب به رویكرد خصمانه منابع یهودی و نیز غفلت و سکوت منابع لاتینی در این باره بیشتر پی می بریم. زیرا مورخان (مسیحی) حوادث مهم تری را انتظار داشتند. علاوه بر آن تاریخ پژوهان معاصر یهودی خصوصاً اسرائیلی ها واقعه یهود کشی را با نگرشی ضد سامی دنبال كرده و آن را به پدیده هولوكاست تشبیه کرده اند. لذا بررسی منابع تاریخی ویژه اقلیت دینی در اروپا و مصر وشام در روزگاران جنگ صلیبی اهمیت دارد.
در مورد گروه های یهودی، منابع تاریخی اختصاصی در شرق و غرب پيدا می شود. مثل اسناد جنیزه -Geniza Documents 1- و گزارش های یهودی- Jewish chronicles2- . و توجه به این ها در بررسی تاریخ گروه های (یهودی) ضروری است.
جغرافیای حادثه
ابتدا یك بررسی كوتاه از موقعیت جغرافیایی آلمان و رودخانه راین و نیز موقعیت سیاسی آلمان در سه دهه پایانی قرن 11میلادی/ 5هجری ضروریست. آلمان در وسط اروپا و میان فرانسه، ایتالیا و دریای بالتیك قرار داد. پستی وبلندی های طبیعی آن از دو بخش تشكیل شده است. بخش جلگه ای در شمال و بخش كوهستانی در جنوب. هرگاه خطی غیر مستقیم از آخنAxchen- درغرب به هانوور-- Hannover ولایپزیك- Lubzeg- وصل شود دو منطقه از هم تفكیك می شود3.
رودخانه راین- Rhine- از مهم ترین پدید ه های جغرافیای طبیعی و مهم ترین رودخانه از نظر كشتیرانی دراروپا ست 4 . ثروت بازرگانی این رود كه راه اصلی دریایی در آلمان5 است برکسی پوشیده نیست، و به رغم كوتاه بودنش از این جهت با ولگا- Volga- و دانوب Danub- قابل مقایسه نیست. خصوصاً آنكه بعضی از شهرهای مهم آلمان مانند ماینز- Mainz 6 - ، كلن- Cologne7- و ورمس-worms8- برساحل آن قرار دارند. این رود در قرون میانی آلمان به جهت موقعیت خاصش نقش مهمی در تجارت شرق و غرب اروپا داشته است.
و اما از نظر سیاسی روشن است كه هانری چهارم - Henry IV- (448-499 ﻫ/1056-1106م) امپراتور آن با پاپ اعظم هیلدبران Hildebrand- معروف به گریگوری هفتم- Gregory VII- (466-478 ﻫ/ 1037-1085م) بر سر دخالت کلیسا در سیاست و یا به عبارتی بر سر مسأله سكولاریسم باهم درگیر بودند و لذا پاپ او را تحریم كرده بود . متعاقب آن جنگ های داخلی سی ساله از 469-500 ﻫ/ 1076 تا1106 پیش آمد. دراین میان نقش سیاسی رودلف سوابی- Rudolph of Swabia - كه از سوی بعضی به عنوان رقیب هانری تعیین شده بود آشكار شد. این انتخاب غیرقانونی كه همه آلمانی ها آن را باورنداشتند دچار بحران سیاسی در آلمان شد 9.
به هر ترتیب، اواخر قرن5 ﻫ/ 11م پاپ اوربان دوم- Urban II- (481-493 ﻫ/1088-1099م) در كلرمون -Clermon- د رجنوب فرانسه خطبه مشهوری را قرائت كرد و درآن همه را به جنگ فراخواند10و در پی آن آتش جنگ اول صلیبی كه به سه حمله كشاورزان، بسیج مردمی و حمله امراء تقسیم می شود زبانه كشید. منظور ما از بسیج مردمی حمله ای است كه پطرس زاهد- Pete the Hermit11- با مساعدت والتر درمانده (مفلس) -Walter the Penniles 12- راه انداخت ودركنار آن دو، فرماندهان دیگری مثل امیكو لنینجنی - Emico of Leiningen13 -، والكمار-Valkmar14- وگوچالك-Gottschalk15- قرار داشتند . آنچه را در باره این فرماندهان می دانیم كمتر است از آنچه از فرماندهان بعدی كه در جمله امرا شركت داشتند. مانند گودفروا-Godfrey de Bouillon- وبرادرش بالدوین- Baldwin-، ریمون كنت تولوز-Raymond count Tolouse-، بوهیمون- Bohemond- وتانكرد- Tancred- . علت آن این است كه فرماندهان اخیر موفق شدند تركان سلجوقی را شكست داده و در شام و جزیره فراتیه دولت تشكیل دهند. در صورتی كه فرماندهان بسیج مردمی و عمومی ناكام ماندند.
امیكو شخصی قدرتمند و پرنفوذ در منطقه رینلاند- Rhine Land16- با اقطاعاتی بین دو منطقه ماينز و ورمس بود17. او كه شهرتش در راهزنی و غارتگری بوده از فرصت پیش آمده در جنگ های صلیبی بهره گرفت و تعدادی از هم روزگاران خود را با این خرافه و توهم كه معجزه یی در قالب نقش صلیب بر بدنش دارد به فکر فرو برد18. او گمان می كرد كه بزودی با مسیح دجال -Antichrist- در بیت المقدس خواهید جنگید ودر آنجا تاج شاهی برسرخواهد گذاشت19. این خرافه از باور هزاره كه اروپای آن روزگار به آن اعتقاد داشت نشأت می گرفت20. همانند او بودند سایر فرماندهانی كه بدنبال تحقق مطامع خود بودند، و توانستند كشاورزان، دزدان، ساده لوحان عوام، فراریان از قانون را همراه خود كنند. به این نکته باید توجه کرد در آن زمان كه به عصر دینداری احساسی و غیرخردمندی مشهور بوده است بیسوادی در میان كشاورزان كه در یک نظام فئودالی زندگی می كردند موج می زد. و لذا به رغم ناتوانی نظامیشان در برابر سلاجقه (وسایر مسلمانان) به ندای پاپ اوربان دوم پاسخ دادندو به سوی شرق حرکت کردند. افراد بارزی مانند ویلیام نجار-William the carpenter- ويسكنت مناطق میلُن-Melun- وگانتیناس-Gantinais- و بعضی از لُردهای فرانسه مانند كلاربولدٌوندیلی- Clarebold of venedeuil-، توماس لافری-Thomas of lafere - و دروگونیسلی-Drogo of nesle - و بعضی از حاجیان انگلیسی، فلاندرزی، لورینی و حاجیانی از جنوب آلمان به همراه ساكنان منطقه راین21 با او ( امیکو ) همراه شدند.
از اصل و نسب واكمار چیزی نمی دانیم22. زیرامنابع تاریخی معاصر جنگ صلیبی مانند تاریخ البرت ایكس Albert d‚ Aix كه از پطرس، والتر، امیكو وگوچالك گفته اند از او و حمله اش سخن نمی گوید23.
گوچالك از كاهنان آلمانی در منطقه راین لند24 بود. طبق آنچه مورخ مشهور ایكهارد-Ekkhard- بیان می كند او نه یک خدمتگذار خادم پروردگار بلكه انسانی ریاكار و نيرنگباز بود25. او پیروانش را از شرق فرانسه، لورین وجنوب آلمان فراخواند وبه همراه پطرس زاهد به سمت مجارستان حركت كرد26.
جزئیات تاریخی واقعه هرچه باشد، مسلماً بسیج مردمی سال 490ھ / 1096 م ابتدا متوجه یهودیان كرانه رود راین شده تعداد زیادی از آنها را در شهرهای سپایر، ورمس، ماینز، كلنف كوبنز، گیلدر، تریر، سوابیا، بلواریا، بوهیمیا، نئوس كشته است27.
عوامل یهود آزاری صلیبی ها در آلمان
مهم ترین عامل اقتصادیست. ارتباط محكمی میان یهودیان غرب اروپا و هم كیشان شرقی آنها بود. يعني از هنگامی كه یهودیانی درمسیر تجارت اروپای غربی قرارگرفته بودند. ریشه آنها به یهودیانی كه در كناره دریای مدیترانه پراكنده بودند و با هم كیشان خود در بیزانس وسرزمین های اسلامی ارتباط داشتند می رسيد. وبدین سبب نقش آشکاری در تجارت میان سرزمین های اسلامی و مسیحی ایفا می كردند28. همچنین آنها نقش اساسی در تجارت نخستین قرون میانه داشتند29. در نتیجه این نقش مؤثر بازرگانی بود که ثروت بی شماری بدست آوردند و با سودهای گزاف بدست آمده رباخواری را پیشه خود کردند30. همچنین با تحریم رباخواری در سرزمین های مسیحی غرب اروپا و نظارت شدید بیزانس بریهود، فرصتی بدست داد تا یهودیان در سرتاسر جهان مسیحی بنگاههای مالی تاسیس كنند31.
در نتیجه بسياری از اروپاییان غربی با یهودیانی كه در همكاری مالی با دیگران به بی رحمی وانعطاف ناپذیری معروف بودند تعامل مالی داشتند. زمانی كه شعله جنگ صلیبی برافروخته شد سواران صلیبی به ناچار برای تأمین اسلحه موردنیاز از یهودیان رباخوار قرض می گرفتند32 ، اما در عین حال نسبت به ترك سرزمین خود و حركت به سوی شرق و رها كردن این یهودیان بی رحم و رباخوار33 احساس خطر می كردند.
نفرت مسیحیان نسبت به یهودیان و روش آنها در اعطای وام به مردم اروپا خصوصاً آلمان، اسپانیا و فرانسه كه شاهد تمركز یهودیان ازچند قرن قبل بودند عمیق بوده است. كشاورزان كه بدلیل جایگزینی اقتصاد جدید پولی به جای اقتصاد سنتی قدیم به پول نیاز داشتند شاهد سودهای گزاف رباخواران یهودی بودند. گاهی اين سود به پنجاه درصد می رسید34، واین روند به بیزاری فراگیر اجتماعی از یهودیان دراروپای مسیحی منجر شد35 .
علاوه برآن، موضع یهودیان نسبت به طرح جنگ صلیبی موضعی خصمانه بود.آن گونه كه از گزارشهای قدیمی بر می آید یك ماه پس از سخنان پاپ اوربان دوم در کلرمون ، یهودیان منطقه شمال فرانسه به هم كيشان خود درآلمان هشدار داده بودند36. زیرا بر این باور بودند طرح حمله صلیبی به فعالیت پولی آنها نه تنها درغرب اروپا بلكه در شرق نیز ضربه خواهد زد.
برموارد پيشين این نكته را هم باید اضافه كرد كه در شرایطی كه اندیشه جنگهای صلیبی متولد شد احساس ضد یهودی در غرب بخاطرضدیت تاریخی یهود با مسیح بروز کرد.آنگونه که بعضی منابع می گویند پاپ اوربان دوم در خطابه مشهورخود از صلیبی ها می خواهد دشمنان مسیحیت اعم از مسلمانان و یهودیان را ذبح كنند37.
تمام این عوامل باعث شد تا تنفر طرفین نسبت به یكدیگر عمیق تر شود. لذا یهودیان در محله هایی خاص به نام گیتو-gitto38- گرد آمدند تا از ارتباط و معاشرت خود با مسیحیان بکاهند. این درلاك فرورفتن يهوديها شك مسیحیان را نسبت به آنها افزایش داد. این مناسبات خصمانه ناقض این باور است كه می گویند «یهودیان در جنگ صلیبی پشت سرمسیحیان بودند. زيرا از بازگشت به سرزمین خود عاجز بودند بنابراين پشت مسیحیان ظاهر شدند و از پول خود وسیله ای ساختند برای همراهی با آنها.39»
منابع یهودی كه حوادث یهودآزاری صلیی ها را در جنگ اول صلیبی گزارش می دهد عبارتند از :
1-گاهشمار سلیمان بن شمعون
Chronicle of Solomon simson
2- روایت آزار قدیم یاماينز
40Narrative of the old Persecution or mainz
3- گاهشمار خاخام الیعازربن ناتان
Chronicle of Rabbi Elieaer bar Nathan
در بین این سه، اثر خاخام به علت شهرت و نسخ خطی متعدد آن برجسته است. نویسنده این اثر حدود سال483ھ/ 1090م زاده شده و تا سال466ھ/1170م 41 زنده بوده است. دردوران جوانی نزد تعدادی از علمای مشهور تلمودی درس خوانده است ، از جمله خاخام اسحق بن اشیر-Issac bar Asher - كه مشهورترین ونخستین توسافیست (نویسندگان یهودی فرانسه وآلمان كه به شرح وتفسیر تلمود در فاصله قرون 6-8 ﻫ/ 12-14 م اهتمام داشتند) بوده است.
خاخام الیعازر بن ناتان علاوه بر اقامت طولانی در شهرهای آلمان به خارج آلمان از جمله فرانسه سفر كرد و اين سفر ها از او جهانگردی معروف ساخت. احتمال دارد او به كیف- Kiev - در روسیه نیز كه گروه های بزرگ یهودی آنجا بودند سفر كرده باشد.
آوازه این خاخام علاوه بر شناخت جامعه یهودیان آلمان و سایر مناطق اروپا و آسیا، دیدگاههای مذهبی خاص او درباره عادات وسنن مناطق خاور دور بود كه از رهگذر سفرهای شخصی افراد و بازرگانانی كه با آنجا رفته اند به اورسیده42 ونیز اشعار دینی او كه بیش از بیست و پنچ قصیده آن در اینک دسترس است و در روزهای شنبه خوانده می شود و هم چنین سوگواره های او درباره كشتار یهودیان در روزگار حمله اول صلیبی. مهم این است كه تعدادی از سروده های او به مثابه عبادات دینی توسط گروه های یهودی آلمان و لهستان استفاده می شود.43 همه این ها بیانگر این نكته است كه این خاخام آنچنان كه از كتابش برمی آید درعرصه های مختلف دین، تاریخ وشعر فعال بوده است .
منابع و مصادر الیعازر
بررسی اين موضوع كه منابع این جهانگرد وقایع نویس چه بوده مهم است.به نظر می رسد وی در زمان حادثه مورد اشاره یعنی یهودکشی 490ھ/1096م كودكی شش ساله بیش نبوده است. وبالطبع شاهدی بوده كه حوادث خونبار یهود آزاری را در حافظه خود داشته است. همچنین گزارش افرادی كه توانستند از دست صلیبی ها فرار كنند. به علاوه او گزارش ها و سفرنامه های دیگر یهودیان را از نظر دور نداشته است. خاخام به هجوم صلیبی ها به شهر سپیر- Speyre- اشاره كرده است. در این زمینه او به احساسات یهودیان آنجا اشاره می كند كه قبل از حمله چگونه ترس و لرز و ناراحتی بر آنها چیره شده بود و در برابر این فشارهای روانی به نماز، روزه و توبه روی آورده بودند در پیشگاه خداوند زاری می كردند تا از خطر صلیبی ها رهایی یابند44.
او آغاز حوادث اسپیر را یک روز شنبه در ماه می490 ﻫ/ 1096م دانسته45 و سپس بعضی از حملات صلیبی را در سوم مارس46 همان سال. طبق گزارش او در پی این هجوم ده نفر ازیهودیان كشته شدند47. این تعداد كه خاخام نام آنها را هم ذكر نمی كند در مقایسه با آنچه بر سایر شهرهای آلمان گذشته بسیار مهم است. ظاهراً این ده نفر شأن اجتماعی آنچنانی نداشته واز رهبران دینی نبوده اند48.
اشاره دیگر او به این نكته است كه صلیبی ها قصد داشتند به اجبار آئین مسیحیت را بر یهودیان تحمیل كنند. ولی آنها نپذیرفتند49. این واقعه نخستین گزارشی است كه از تحمیل اجباری آیین مسیحیت بدست صلیبی ها و این كه آنها طرح ترویج مسیحیت را داشته اند سخن می گوید50، طرحی كه از رود راین شروع شده، تا شام، مصر و تونس ادامه یافته است. در صورتی كه بعضی از معاصرین این روش را انكار می كنند. مانند كاسماس پراگی - Cosmas of Prague- یكی از مردان كنیسه كه اجبار یهودیان در پذیرش مسیحیت را رد می كند51. غافل نباید بود كه در پی درگیریهای مذكور، هانری چهارم فرمانی را مبنی برامكان بازگشت یهودیان مسیحی به آیین پیشین خود صادر كرد52. البته این ابتكار هانری برای جلب دوستی یهودیان در فعالیت های بازرگانی و اقتصادی آلمان بود. با این حال بعضی معتقدند در قرون وسطی موارد متعددی بوده كه یهودیان را مجبور به پذیرش مسیحیت كرده است53. از گزارش های دیگر خاخام خودكشی یك زن یهودی است54 برای آنكه بدست دشمنان صلیبی نیفتد. شاید هم به قول رانسیمان از ترس آنكه هتك حرمت نشود55. پدیده ای كه منابع صلیبی به آن و به هتك حرمت زنان مسلمان در شام اشاره دارد56. البته باید توجه كرد این خودكشی نادر در اذهان یهودیان آلمان به عنوان یك حادثه فراگیر جا افتاده است. در حالی كه به قول یك پژوهشگر زن در تاریخ یهود پی می بریم كه اساساً زنها جز درموارد نادر نقش اجتماعی نداشته اند57.
اینك این سؤال وجود دارد که موضع كنیسه در برابر این حمله گسترده ضد یهودی چه بوده است؟ واقعیت این است كه اصحاب كنیسه با پرداخت رشوه به اسقف شهر اسپیر تقاضای حمایت از خود را كردند. ولی اسقف نتوانست کاری کند و یهودیان هم مورد حمله صلیبی ها قرار گرفتند58.
پس از آن، صلیبی ها به ورمس (ورمز) رفتند. طبق گزارش خاخام الیعازر این حمله صلیبی در 23 می یعنی دو هفته بعد از حمله اول صورت گرفته است. این گزارش نویس یهودی درباره ورمس كه شهر اصلی او بوده با حرارت بیشتر سخن می گوید و صلیبی ها را به «گرگ های وحشی59» توصیف می كند. او درباره قتل و غارت مرد، زن و كودك و ویرانی منارل سخن می گوید60 و تأكید می كند فاجعه ورمس، حادثه اسپیر را تحت الشعاع قرار داده است. هم چنین از آلوده ساختن تورات در كوی و برزن و استهزای كتاب مقدس خود سخن می گوید61. اوهمچنین به نقش اسقف شهر در پناه دادن به تعدادی از یهودیان اشاره می کند و تأکید می کند كه علی رغم همكاری او یهودیان بدست صلیبی ها كشته شدند62.
خودكشی جمعی یهودیان در این شهر نیز از دیگر موارد اشاره شده در گزارش خاخام است. حادثه ای كه هم در قرن اول مسیحی در فلسطین مشابه داشته، مانند حادثه قلعه مساده -Masada- در فلسطین در سال70م 63و هم بنا به گزارش ژوزه پراور حادثه مشابهی در جنگ دوم صلیبی كه او آن را "آداب شهادت طلبی" نامیده است64.
سومین شهری كه خاخام الیعازر از آن سخن می گوید ماينز است. در اين شهر صلیبی ها همه یهودیان را كشتند65 خاخام از آندسته از زنان یهودی كه از ترس تجاوز صلیبی ها پس از كشتن فرزندانشان خودكشی می کردند می گويد66. این گزارشگر تعداد کشته شدگان یهودی را در این شهر 13000 نفر ذكر كرده است67. یه خودكشی گروهی یهودیان در شهر ماينز ، آلبرت دِایكس(آلبرت آخنی) مورخ آلمانی - صلیبی معاصر جنگ های صلیبی هم اشاره كرده است68.
همین مورخ صلیبی تأكید می كند آن دسته از یهودیانی كه به مسیحیت گرویدند جان سالم بدر بردند69. شهر كلن نیز طبق گزارش خاخام شاهد یهودی كشی بوده است70.
نكته مهم این است كه خاخام گزارشگر یهودی به وقایعی كه بیانگر مخفی شدن بعضی از یهودیان نزد همسایگان مسیحی خود یا فرار آنها به شهرهای دیگر بوده71 اشاره نمی كند و قصد دارد سراسر وقایع را با كشتار جمعی یهودیان بدست صلیبی ها یا خودكشی جمعی آنها سخن بگوید.
تهاجم بعدی صلیبی ها طبق گزارش الیعازر به روستای وویلنگوفن- Wevelinghofen - نزدیك كلن رخ نمود72. در همین روستاست كه یكی از خاخام های یهودی به نام ساموئل بن یچیل، فرزند خودرا می كشد تا بدست صلیی ها نیفتد73.
روستای الیر-Eller- مكان مشابهی بود كه در روز مقدس شنبه در آن تعدادی از یهودیان خودكشی كردند74. خاخام با مبالغه تعداد كشتگان اين روستا راسیصد نفر بیان می كند75. خودكشی یهودیان در روستای خانتن - Xanten76- و عمل مشابه در شهر مهیر- Meher77- نیز توسط او اشاره شده است. علاوه براین مناطق، او از نقاطی نام می برد كه لشكركشی مذكور هر چند در آن صورت نگرفته ولی تحت تأثیر فضای شدید ضدیهودی، مسیحیان آن مناطق با یهودیان بدرفتاری كرده اند. مانند مناطق كرپن- Kerpen78- و گلدرین-Geldern79. بعضی از پژوهشگران معتقدند از نتايج واقعه یهودی كشی در اروپای غربی تغییر جغرافیای انسانی یهود وانتقال آنها از غرب به شرق اروپا بود80.
ارزیابی تاریخ نگری خاخام الیعازربن ناتان در این واقعه
بكارگیری عبارات مشابه عهد عتیق در گاهشماری تاریخی خود81 واین كه غالب حوادث قتل و كشتار در روز مقدس شنبه (السبت) رخ نموده ويا یهودیان بیشتر خود كشی كرده اند، نشان از سیاست ویژه تاریخنگاری او در جهت تحريك خواننده دارد. به علاوه سرودن مرثیه ها در این واقعه82 و ذكر این عبارت «هرمكانی كه یک یهودی برای نجات به آن سو فرار می كند در آن صخره ایست و فریادی ازسوی دیوار(منظور دیوار مقدس براق در قدس است) دیواری كه نزد یهودیان مقدس است.
- الیعازر اصلاً از علت این حوادث و درگیری ها سخن نمی گوید. نگرش صرف دینی به واقعه و بیان اغراق آمیز كشتگان از ویژگی های كتاب اوست.
نكته این است كه تعدادی از پژوهشگران معاصر یهودی از جمله پژوهشگران اسرائیلی حوادث خونین ضد یهودی در كرانه رودخانه راین را بخشی از تاریخ ضد سامی - Anti semeitism- مسیحیان می دانند83. برداشتی كه اصلاً واقعيت ندارد. واقعیت این است كه این برخورد - دشمنی با سامی ها- پاسخ به دشمنی يهود با غیر یهود در طول تاریخ بوده است84.
آنچه باید خاخام بداند این است که حركت ددمنشانه صلیبی ها بیش از آنكه ضد یهودی باشد علیه مسلمین بود. تعداد كشتگان مسلمان كه آنها هم از نژاد سامی بودند در خلال جنگ های صلیبی با كشته شدگان یهودی اصلاً قابل مقایسه نیست. حتی كشته شدگان مسیحی ارتودكس در جنگ صلیبی بیشتر از یهودیان بوده است85.
یكی از تاریخنگاران معاصر یهودی(اسرائیلی) این حادثه را به هولوكاست تاریخی تشبیه می كند86. آنچه مسلم است نوشته خاخام الیعازر ضمن تك بعدی بودنش - پرداختن به واقعه یهودی كشی بدون اشاره به سایر حوادث - به این نكته توجه ندارد كه یكی از زمینه های اصلی دشمنی صلیبی ها و یهودیان مسایل اقتصادی بوده است. و بی شك رباخواری یهودیان آلمان وفرانسه عامل مهمی در این ستیزه جویی با آنها بوده است. آنچه می توان نتیجه گرفت این است :
1- نگارش های تاریخی یهودیانی كه به موضوع جنگ های صلیبی پرداخته اند نسبت به منابع اسلامی ولاتین معاصر جنگ ها از شمولیت و جامعیت برخوردار نیست. زیرا آنها فقط به موضوع محدود هجوم صلیبی ها به یهودیان در كرانه راین اشارت دارند87. و این ها مباحثی بود كه یهودیان اروپای غربی می خواستند در ادعیه و نمازهایشان خوانده شود. چیزی كه تا نیمه قرن 19 میلادی در بخش اصلی كتب دینی یهودیان آلمان دیده می شد88.
2- همان طور كه گفته شد علاوه بر اختلافات مذهبی مسیحیان با یهودیان، رباخواری بی رویه یهودیان را باید عامل مهمی در تحریک یهود آزاری مسیحیان در نظر گرفت. ضمن آنكه تحریك عواطف مذهبی از سوی پاپ خود زمینه ساز یك برخورد خونین بوده است چه نسبت به یهودیان و چه مسلمانان.
3- پژوهشگران معاصر یهودی و در رأس آنها اسرائیلی ها اصرار دارند حادثه كشتار محدود یهودیان در كرانه رودخانه راین در قرن 11م را همچون حادثه نازیها در جنگ دوم جهانی یك هولوكاست مهم تلقی كرده و آن را یك نهضت ضد سامی ثبت كنند89. در صورتی كه تعداد كشته شدگان مسلمان عرب سامی نژاد بدست صلیبی در سرزمین شام به هیچ وجه با كشته شدگان یهودی آلمان قابل مقایسه نیست